Wat is HPV-virus? Symptomen, besmetting en vaccinatie

Bijna iedereen krijgt ooit het humaan papillomavirus (HPV) – maar de meeste mensen merken er niets van. Het immuunsysteem ruimt het virus meestal binnen een tot twee jaar zelf op, zonder dat je ooit klachten hebt gehad. Toch kan een aanhoudende infectie met bepaalde typen HPV op termijn kanker veroorzaken, en daarom is het goed om te weten wat dit virus precies is, hoe je het krijgt en wat je ertegen kunt doen.

Aantal HPV-typen: Meer dan 100 ·
Kanker door HPV: 6 soorten, waaronder baarmoederhalskanker ·
Besmettingsgraad: Ongeveer 80% van de mensen krijgt ooit HPV ·
HPV-vaccinatie in Nederland: Sinds 2010 aangeboden aan jongeren

Deze tabel vat de kerngegevens over HPV samen uit officiële Nederlandse bronnen.

Wat is het HPV-virus en hoe krijg je het?

Wat is HPV precies?

• HPV staat voor humaan papillomavirus, een zeer besmettelijk virus met meer dan 100 typen (RIVM (landelijk kennisinstituut)).
• Sommige typen veroorzaken genitale wratten, andere – de zogenoemde hoog-risicotypen – kunnen kanker veroorzaken (RIVM).

Hoe wordt HPV overgedragen?

• Overdracht vindt vooral plaats via seksueel contact, inclusief orale seks en huid-op-huidcontact van de genitaliën (RIVM).
• Een condoom beschermt niet volledig, omdat het virus ook via huid buiten het condoom kan worden overgedragen (RIVM).
• Volgens Soa Aids Nederland (patiëntenorganisatie) is HPV de meest voorkomende seksueel overdraagbare aandoening.

Hoe groot is de kans dat je HPV krijgt?

• Ongeveer 80% van de seksueel actieve mensen krijgt ooit HPV (RIVM – Bevolkingsonderzoek).
• Bijna iedereen krijgt ooit een HPV-infectie, maar meestal zonder het te merken (RIVM).

Het gevolg: de overgrote meerderheid loopt een infectie op zonder het ooit te weten. Alleen een aanhoudende infectie met een hoog-risicotype levert na jaren risico op kanker.

Wat zijn de eerste tekenen van HPV?

Hebben mannen en vrouwen verschillende symptomen?

• Bij vrouwen kunnen afwijkingen bij het uitstrijkje het eerste signaal zijn (RIVM – Bevolkingsonderzoek).
• Bij mannen zijn er vaak geen zichtbare symptomen, tenzij genitale wratten ontstaan (RIVM).
• Zowel mannen als vrouwen kunnen HPV-gerelateerde keelkanker ontwikkelen, met symptomen als aanhoudende keelpijn of heesheid (RIVM).

Kun je HPV hebben zonder klachten?

• Ja, de meeste HPV-infecties geven geen klachten (RIVM).
• HPV kan latent aanwezig zijn: besmetting kan al langer geleden hebben plaatsgevonden (RIVM – Baarmoederhalskanker en HPV).

Wat zijn genitale wratten?

• Genitale wratten worden veroorzaakt door HPV type 6 en 11, de laag-risicotypen (RIVM).
• De wratten zijn meestal onschuldig, maar kunnen ongemak geven (Soa Aids Nederland).

Het patroon: de meeste infecties blijven onzichtbaar. Alleen genitale wratten en afwijkende cellen bij een uitstrijkje geven een signaal – en dat zijn nog altijd uitzonderingen.

Is HPV ernstig?

Kan HPV kanker veroorzaken?

• Ja, aanhoudende infectie met hoog-risico HPV kan leiden tot kanker (RIVM).
• Bekende HPV-gerelateerde kankers zijn baarmoederhalskanker, anuskanker, peniskanker, kanker aan vagina, vulva en mond- en keelholte (RIVM).
• Volgens KWF Kankerbestrijding (Nederlandse kankerbestrijdingsorganisatie) is HPV een heel besmettelijk virus dat 6 soorten kanker kan veroorzaken.

Welke soorten kanker zijn gekoppeld aan HPV?

• Baarmoederhalskanker is de bekendste: ongeveer 70% wordt veroorzaakt door HPV 16 en 18 (RIVM – Bevolkingsonderzoek).
• Anuskanker, peniskanker, vagina- en vulvakanker en keelkanker worden ook in verband gebracht met hoog-risico HPV (RIVM).

Hoe vaak leidt HPV tot kanker?

• De meeste HPV-infecties lossen vanzelf op. Minder dan 1% van de vrouwen met HPV krijgt uiteindelijk baarmoederhalskanker (RIVM – Bevolkingsonderzoek).
• Wereldwijd is ongeveer 5% van alle kanker toe te schrijven aan HPV (RIVM).

De afweging: het absolute risico is klein, maar omdat HPV zo wijdverspreid is, zijn de gevolgen op bevolkingsniveau groot. Daarom is vaccinatie en screening zo belangrijk.

Kan een vrouw ooit van HPV afkomen?

Hoe lang duurt het voordat HPV verdwijnt?

• Het immuunsysteem ruimt de meeste HPV-infecties binnen één tot twee jaar op (RIVM).
• Ongeveer 90% van de infecties verdwijnt binnen twee jaar (RIVM – Bevolkingsonderzoek).

Kan HPV na jaren terugkomen?

• HPV kan latent aanwezig blijven; bij een verzwakt immuunsysteem kan een oude infectie weer actief worden (RIVM – Baarmoederhalskanker en HPV).
• Er is geen medicijn om het virus zelf te bestrijden (RIVM).

Wat gebeurt er als HPV niet weggaat?

• Bij een aanhoudende infectie met een hoog-risicotype kunnen voorstadia van kanker ontstaan: afwijkende cellen die later kwaadaardig kunnen worden (RIVM).
• Het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker spoort deze voorstadia op en behandelt ze, zodat kanker wordt voorkomen (RIVM).

De conclusie: het lichaam ruimt HPV bijna altijd zelf op. Blijft het virus hangen, dan is regelmatige screening de beste bescherming tegen kanker.

Hoe kom je aan het HPV-virus zonder seks?

Kan HPV via handen worden overgedragen?

• HPV kan ook worden overgedragen door aanraking van de penis of vagina, bijvoorbeeld met de handen (RIVM).
• Toch is seksueel contact de belangrijkste overdrachtsweg. Niet-seksuele overdracht via huidcontact is mogelijk, maar de bijdrage is onduidelijk (RIVM).

Krijg je HPV van een wc-bril of handdoek?

• Nee, HPV wordt niet overgedragen via voorwerpen, oppervlakken of handdoeken (RIVM).
• Het virus heeft direct huid-op-huidcontact nodig (RIVM).

Is HPV alleen seksueel overdraagbaar?

• Hoewel de meeste overdracht via seks verloopt, is ook niet-penetratief contact risicovol (RIVM).
• Virginiteit of een vaste partner biedt geen 100% bescherming, omdat het virus al bij het eerste seksuele contact kan worden opgelopen (Soa Aids Nederland).

Het beeld: HPV is een virus dat zich verspreidt via intiem huidcontact, niet via oppervlakken. De belangrijkste risicofactor is seksueel actief zijn, niet het aantal partners.

HPV is een heel besmettelijk virus. Als je HPV hebt, kun je het zonder het te merken doorgeven aan iemand anders.

– RIVM (Nederlands instituut voor volksgezondheid)

HPV is een heel besmettelijk virus dat 6 soorten kanker kan veroorzaken.

– KWF Kankerbestrijding (Nederlandse kankerbestrijdingsorganisatie)

HPV is een virus waar je baarmoederhalskanker of genitale wratten van kunt krijgen.

– Soa Aids Nederland (patiëntenorganisatie)

Voor iedereen die seksueel actief is, is de boodschap helder: HPV is onvermijdelijk, maar de gevolgen zijn beheersbaar. Vaccinatie biedt bescherming tegen de gevaarlijkste typen, en screening vangt afwijkingen vroeg. Voor wie nog niet is gevaccineerd, is het advies: informeer bij de GGD of huisarts. Voor vrouwen: blijf deelnemen aan het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker.

Veelgestelde vragen

Gerelateerde lectuur: HDL-cholesterol waarde: wat is goed en wat is normaal · Verschil cyste en tumor op echo: hoe herkennen?